Những ngày này, ai đến Sài Gòn mà không vào Dinh Thống Nhất – trước 30/4/1975 gọi là Dinh Độc Lập, thì chưa hiểu hết Sài Gòn. Là một tác phẩm nghệ thuật kiến trúc nổi tiếng, kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, người đã đạt giải Hoa khôi La Mã về kiến trúc, tác giả của công trình kiến trúc Dinh Độc Lập, khi chưa mất cho biết: Khi thiết kế đồ án Dinh Độc Lập, trong một khuôn viên rộng 120.000 m2, có hình dạng cân đối dài 400m x rộng 300m, ông phải tính sao cho lối kiến trúc vừa hiện đại vừa rất mang tính Việt Nam.
Một tuyệt tác của Kiến trúc Việt Nam
Biểu trưng chủ thể được kiến trúc sư Ngô Viết Thụ tuân thủ khi thiết kế Dinh là chữ Vương và chử Khẩu biểu trưng cho quyền lực ở mặt trước Dinh, dinh có 23 phòng, đều là lối kiến trúc hiện đại và đầy tính cách người Việt. Từ lầu 1, ta ra bao lơn rộng, được kiến trúc theo chữ tam, biểu trưng cho nơi ngôn luận, phát ngôn của bộ máy. Về thiết kế nhìn mặt trước, Dinh thự toàn bộ bao lơn lầu 2 và lầu 3 toàn bao lơn lầu 2 và 3 kết hợp mái hiên trên lõi vào chính cánh giữa, cùng 2 cột lớn bọc gổ dưới mái hiên, tạo thành chữ Hưng (Trình duyệt của bạn có thể không hỗ trợ hiển thị hình này.) mang ý cầu chúc cho non nước nhà hưng thịnh mãi. Vẽ đẹp kiến trúc này còn được thể hiện từ bức rèm hoa đá có hình dáng như những đốt trúc thanh tao của người Việt được bao xung quanh toàn bộ lầu 2. Nét rất tươi là các bức rèm hoa đá được biến cách từ các bức cửa bàn lầu vọng của các cung điện cố đô Huế, nên không chỉ làm tăng them vẽ trang nhã của Dinh, mà có tác dụng lấy ánh sang mặt trời đủ vào trong. Đi vào bên trong các phòng, nhất là bước vào 2 phòng khánh tiết tầng trệt, nét trang nghiêm và sự trang nhã, rất đầy tính người Việt đều lấy câu chính đại, quang minh của một quốc gia làm chủ đề kiến trúc nội thất trong của tòa Dinh Độc Lập.
Cho đến nay, Dinh Độc Lập vẫn là nơi chứng kiến nhiều sự kiện trọng đại nhất của Dân tộc và đất nước ta, từ sau năm 1862, sau khi 3 tỉnh miền Đông, rồi 3 tỉnh miền Tây rơi vào tay người Pháp. Và sự kiện trọng đại nhất là ngày 30/4/1975 khi cả Sài Gòn nhân dân đổ ra đường để chào mừng chiến thắng. Thời khắc sau 11 giờ 30, ngày 30-4-1975, lúc cả nội các Chính phủ Sài Gòn và tướng Dương Văn Minh đã lên xe của quân giải phóng sang Đài Phát thanh Sài Gòn (tại số 3 - Nguyễn Đình Chiểu bây giờ), để đọc tuyên bố đầu hàng vô điều kiện.
Sân Dinh trưa 30/4 tràn nắng trãi rộng, nhân dân Sài Gòn xung quanh đổ ra đường vui mừng chào đón, các anh bộ đội đứng chào bà con reo hò vui mừng, nhất là xung quanh 4 phía mặt đường của khuôn viên Dinh vào trưa Sài Gòn thuộc về nhân dân Thành phố. Trời Sài Gòn nhìn từ trong Dinh trở ra trưa hôm đó đã khá yên tỉnh, không còn cảnh súng đạn, đổ máu, mà chỉ thấy những nụ cười tươi như hoa của các cô gái Sài Gòn khi tò mò muốn đến xem bộ đội giải phóng như thế nào mà hành quân nhanh thế, để được bắt tay vui vẻ, chào đón các anh bộ đội vừa vào giải phóng xong thành phố.
Thượng tá Hoàng Cao Đại, nay là Chủ tịch Hội Cựu chiến Binh quận 4 – TP Hồ Chí Minh là một trong những sỹ quan QĐNDVN được giao tiếp quản, đóng chốt và canh giữ Dinh Độc Lập trong những ngày đầu Sài Gòn được giải phóng, vẫn còn nhớ như in về nhưng ngày đơn vị được Tư lệnh Quân đoàn 4 giao cho những trọng trách đó.
Chiều tối hôm đó trung tá Nguyễn Ngọc Doanh, Chính ủy Trung đoàn 141 (về sau là Thiếu tướng, Phó tư lệnh Quân đoàn 4) gọi anh Hoàng Cao Đại đến giao nhiệm vụ khá quan trọng đầu tiên của ngày 30 – 4 – 1975: “Được Quân đoàn uỷ nhiệm, tôi giao nhiệm vụ cho đồng chí làm sỹ quan liên lạc giữa lãnh đạo Quân đoàn với nội các của chế độ Sài Gòn cũ. Đồng chí có trách nhiệm nghe và truyền đạt những ý kiến của các thành vên nội các Sài Gòn với lãnh đạo Quân đoàn”!. 21giờ 30 ngày 30-4 đó, bàn giao xong các nhiệm vụ tại đại đội, kiểm tra các cổng an toàn, anh bắt đầu trở thành sỹ quan liên lạc chính thức của Quân đoàn 4 với các thành viên của Nội các Sài Gòn đã đầu hàng.
Ngày đầu tiên của thành phố Sài Gòn đã giải phóng, trong khuôn viên Dinh Độc Lập, ngoài Đại tướng Dương Văn Minh còn có “Thủ tướng” nguỵ quyền Vũ Văn Mẫu, “phó Thủ tướng” Nguyễn Văn Hảo, quyền Tư lệnh quân lực Sài Gòn Nguyễn Hữu Hạnh, và cả nhân vật tình báo đặc biệt của ngành tình báo quân đội ta, lúc đó đang là Cố vấn đặc biệt cho Tổng thống nguỵ quyền Sài Gòn, đó là Thiếu tướng QĐNDVN Vũ Ngọc Nhạ – mà các anh đại đội 7 vào tiếp quản Dinh vẫn chưa thể biết, theo nguyên tắc của ngành tình báo. Họ cùng với tất cả gia đình họ và đội quân phục vụ trong Dinh Độc Lập với khoảng 35 người.
Sáng 1 – 5 – 1975, các đồng chí lãnh đạo của Quân đoàn 4 sang kiểm tra tình hình, mọi thứ đều an toàn và vẫn theo kế hoạch đ định, rất yên tâm. Các gia đình của nội các Sài Gòn trước đó thì tỏ ra sợ sệt, sợ bị ta trả thù, tắm máu… như chúng được tuyên truyền nguỵ nói từ trước giải phóng, nên không ra khỏi phòng họ, và tuyệt không ai ra khỏi khuôn viên sân Dinh. Sân Dinh rộng, nên ngày đầu tiên giải phóng vắng lặng, nhất là những chiều 1-5, 2-5… nghe được cả tiếng lá vàng rơi trên các cây cổ thụ trong khu Dinh rộng lớn, có nhiều cây cối hàng trăm năm nay. Sáng ngày 2 – 5 – 1975, các vị “nguyên thủ” Minh lớn, Mẫu, Hảo… đều tự tay mình viết thư gữi cho Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng, và Đại tướng Võ Nguyên Gíap. Anh em đơn vị nhận thư và chuyển ngay cho bộ phận liên lạc, tuyệt đối không được bóc ra lá thư nào, và không ai hỏi họ viết những gì. Tướng Minh Lớn thì viết và đưa thẳng cho Sỹ quan liên lạc bộ đội ta Hoàng Cao Đại, ngay từ mới sáng sớm ngày 2 – 5. Sinh hoạt của Dinh những ngày đầu đó cũng bình thường, gia đình họ được ta tiếp tế thức ăn, quần áo, các vật dụng khác đầy đủ, nên họ rât yên tâm, và luôn cảm ơn bộ đội giải phóng. Còn bộ đội ta tiếp quản trong Dinh dù trong kho dự trữ của Dinh có đủ các loại thực phẩm ướp lạnh, đồ hộp cao cấp, song anh em bộ đội ta thì vẫn quen với nếp nhà binh, mang gạo vào tự nấu ăn với cá khô, rau muống hoặc thịt hộp mang theo xe hành quân, như cảnh quen thuộc của thời chiến.
Tướng Minh là người nhạy cảm, nên anh em bộ đội ta khi nói chuyện được ông hỏi nhiều, ông đã hỏi họ nhiều điều thắc mắc, mà nhờ họ nói rõ cho ông biết là tại sao Sài Gòn, với nhiều quân, binh chủng, phương tiện hiện đại mà lại thất thủ nhanh đến như thế. Một lần nói chuyện, tướng Minh hỏi “tại sao các ông có thể đánh chúng tôi nhanh như vậy”!, ông Đại nói rõ cho tướng Minh:“ông là một vị tướng, là nhà nghiên cứu quân sự, chắc cũng biết trong Lịch sử của nước ta; Thiên tài Nguyễn Huệ đã có cách tiến quân thần tốc, chỉ 5 ngày đêm đã từ Huế ra Bắc đánh ta 2 vạn quận của Nhà Thanh do tướng Tôn Sỹ Nghị cần đầu; chúng tôi chỉ học được từ cha anh thôi! ”. Ông Minh nghe, gật đầu ra tỏ hiểu, nhưng vẫn thắc mắc: “Nhưng chúng tôi vẫn chưa hiểu vì sao các ông tiến quân hàng ngàn km trong rừng, đủ mọi địa hình mà xe tăng các ông vẫn còn như mới. Tôi cứ ngỡ xe hành quân hàng ngàn cây số, đi qua nhiều chiến trường, thì vào phải đại tu ngay chứ!”. Là nhà cầm quân, ông Minh vẫn còn bất ngờ rất nhiều chuyện về quân giải phóng, khi hỏi chúng tôi vào Sài Gòn mà sao xe nào cũng vẫn nguyên xi, sạch sẽ, sẵn sàng chiến đấu ngay … còn anh em chiến sỹ thì phong thái rất hồn nhiên, tươi trẻ, mang ý thức chiến đấu rất cao.
Những ngày đầu tiên này trong dinh nguyên “Thủ tướng” Vũ Văn Mẫu khi đển nói chuyện thăm hỏi với các anh bộ đội ta, đã hỏi: “Các anh thấy Sài Gòn có đẹp không”? Ngồi đối diện, Chính trị viên Đại đội Hoàng Cao Đại trả lời ngay: “Sài Gòn đang có nước đục, nhưng rồi tạm lắng, sẽ trong lại ngay”. Những câu hỏi của các thành viên nội các nguỵ quyền Sài Gòn, hỏi và cốt để thăm dò bộ đội ta, được anh em đại đội trả lời nhanh chóng, đủ cho họ yên tâm ở trong Dinh trước khi cùng gia đình trở về nhà họ sau đó an toàn.
Những ngày đầu tiếp quản Dinh Độc Lập và mấy ngày sau, khi gia đình các nhân vật trong nội các nguỵ quyền Sài Gòn, yên tâm trở về nơi nhà ở của họ, Đại đội đã bố trí xe ôtô bảo vệ chu đáo cho họ, để họ và gia đình về nhà trong mọi sự bình an. Đầu tiên là đại đội sắp xếp cho Tướng Minh vẫn về lại nhà cũ, biệt thự “Hoa Lan” ở ngay góc đường Võ Văn Tần – Patuer ngày nay; và có dịp ông vẫn sang trò chuyện, cảm ơn anh em trong đại đội, khi đó sang đóng quân ở gần kế nhà ông Minh. Các nhân vật khác trong Nội các Sài Gòn, ai cũng yên tâm những ngày đầu Sài Gòn giải phóng, không có cảnh phá phách, hôi của diễn ra, hay cảnh đập phá các công sở … xung quanh đơn vị đóng quân.
Sài Gòn được giải phóng trong cảnh bình an, trong nguyên vẹn của thành phố đầy hoa tươi và tiếng cuời của nhân dân, là bao hy sinh vô bờ bến của quân và dân TP. Các thành viên của nội các Chính phủ Sài Gòn đều được anh em bộ đội ta đối xử thân tình, cởi mở, đủ cho họ và gia đình tin tưởng về chính sách nhân đạo, hoà hợp dân tộc Việt nam. Sau những ngày yên lại, họ cùng gia đình về nhà an toàn sau tuần giải phóng. Với các chiến sỹ Đại đội 7, Quân đoàn 4, những hy sinh thầm lặng của người chiến sỹ vào ngay sáng ngày 30/4/1975, trước cửa nội ô đang giải phóng, cả khi vào đến Dinh Độc Lập là rất to lớn không gì bù đắp nổi cho các chiến sỹ bộ đội ta bao người đã hy sinh sáng đó để ta giành chiến thắng.
30 - 4 – 2009
Phạm Bá Nhiễu
Trích từ blog của Daigiaso1cuatamtay.vn
